Εκτός από την κανονική άδεια με αποδοχές, που δικαιούται κάθε εργαζόμενος, χωρίς τη συνδρομή κάποιας περαιτέρω ιδιότητας στο πρόσωπό του, η εργατική νομοθεσία προβλέπει πληθώρα αδειών με ή χωρίς αποδοχές, που αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση ιδιαίτερων αναγκών του εργαζομένου.
Άδεια γυναικολογικού ελέγχου και προγεννητικών εξετάσεων
Οι εργαζόμενες γυναίκες δικαιούνται να λάβουν, χωρίς καμία προϋπόθεση, μία μέρα τον χρόνο άδεια με αποδοχές για την πραγματοποίηση γυναικολογικού ελέγχου, σύμφωνα με την παρ. 2 άρ. 40 ν. 4808/2021, η οποία προστέθηκε με το άρ. 96 ν. 5043/2023 και κωδικοποιήθηκε στο άρ. 242 παρ. 2 Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025, εφεξής: Κ.Ε.Δ.). Μάλιστα στο ίδιο άρθρο και δη στην παράγραφο 1 αυτού προβλέπεται ότι οι έγκυοι εργαζόμενες δικαιούνται, πέραν των λοιπών αδειών και διευκολύνσεων που συνδέονται με την εγκυμοσύνη και τη μητρότητα, επιπρόσθετη άδεια προγεννητικού ελέγχου. Συγκεκριμένα, οι έγκυοι εργαζόμενες απαλλάσσονται από την εργασία χωρίς περικοπή αποδοχών, κατόπιν προηγούμενης ενημέρωσης του εργοδότη, με κάθε πρόσφορο μέσο, προκειμένου να υποβάλλονται σε εξετάσεις προγεννητικού ελέγχου, εφόσον αυτές οι εξετάσεις πρέπει να γίνουν κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας.
Αιμοδοτική άδεια
Σύμφωνα με το αρ. 68 του ν. 4554/2018, εργαζόμενος ο οποίος ανταποκρίνεται σε πρόσκληση από υπηρεσία αιμοληψίας για κάλυψη έκτακτης ανάγκης ή μετέχει σε οργανωμένη ομαδική αιμοληψία, καθώς και ο εργαζόμενος που προσέρχεται σε οποιοδήποτε κέντρο αιμοληψίας με δική του πρωτοβουλία για να προσφέρει αίμα, δικαιούται ειδικής άδειας απουσίας με πλήρεις αποδοχές, μόνο για την ημέρα της αιμοληψίας. Ο εργαζόμενος σε κάθε περίπτωση οφείλει να προσκομίσει στον εργοδότη σχετική βεβαίωση του νοσηλευτικού ιδρύματος, στο οποίο πραγματοποιήθηκε η αιμοληψία. Η ίδια ως άνω άδεια χορηγείται και στην περίπτωση λήψης αιμοπεταλίων.
Απαραίτητη προϋπόθεση για τη χορήγηση της ειδικής άδειας στον εργαζόμενο, η οποία προκύπτει από τη συμμετοχή του σε οποιαδήποτε εκ των άνω περιπτώσεων αιμοληψίας, είναι η έγκαιρη ενημέρωση του εργοδότη τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες προ της τέλεσης της αιμοληψίας, εκτός των περιπτώσεων κάλυψης έκτακτης ανάγκης. Ο εργαζόμενος δύναται να κάνει χρήση του δικαιώματος της ειδικής άδειας αιμοληψίας κατά το μέγιστο δύο φορές ετησίως.
Άδεια παρακολούθησης σχολικής επίδοσης τέκνου
Σύμφωνα με το άρ. 38 ν. 4808/2021, όπως κωδικοποιήθηκε στο άρ. 240 Κ.Ε.Δ., οι εργαζόμενοι γονείς, ακόμη και αυτοί που εργάζονται κατά τη νύχτα, έχουν δικαίωμα για κάθε παιδί, ηλικίας μέχρι δεκαοκτώ ετών συμπληρωμένων, που παρακολουθεί μαθήματα στοιχειώδους ή μέσης εκπαίδευσης, καθώς και γονείς τέκνου με ειδικές ανάγκες, ανεξαρτήτως της ηλικίας του τέκνου, που φοιτά σε δομή ειδικής εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας ή είναι ενταγμένο και παρακολουθεί προγράμματα σε Κέντρα Διημέρευσης Ημερήσιας Φροντίδας ατόμων με ειδικές ανάγκες, Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης ατόμων με ειδικές ανάγκες και ειδικά εκπαιδευτήρια, να απουσιάζουν, χωρίς περικοπή των αποδοχών τους και μετά από άδεια του εργοδότη, ορισμένες ώρες ή ολόκληρη την ημέρα, από την εργασία τους, μέχρι τη συμπλήρωση τεσσάρων εργάσιμων ημερών, κάθε ημερολογιακό έτος, με σκοπό να επισκέπτονται το σχολείο των παιδιών τους, για την παρακολούθηση της σχολικής τους επίδοσης και της εν γένει παρουσίας τους.
Την άδεια απουσίας μπορεί να χρησιμοποιήσει είτε ο ένας γονέας είτε μπορούν να την μοιραστούν και οι δύο γονείς. Σε περίπτωση που και οι δύο είναι δικαιούχοι του ανωτέρω δικαιώματος, αποφασίζουν με κοινή συμφωνία, κάθε φορά ποιος από τους δύο θα κάνει χρήση αυτού και για πόσο χρονικό διάστημα, που πάντως δεν μπορεί συνολικά και για τους δύο γονείς να υπερβαίνει τις τέσσερις ημέρες. Η άδεια χορηγείται έπειτα από κοινές, ως προς το περιεχόμενο, υπεύθυνες δηλώσεις των γονέων προς τον εργοδότη ή τους εργοδότες τους, για το ποιος γονέας εκ των δύο θα κάνει χρήση της άδειας ή, αν συμφωνούν να τη μοιραστούν, για τη γνωστοποίηση των συγκεκριμένων χρονικών διαστημάτων που θα κάνει χρήση τμήματος της άδειας ο καθένας τους. Οι εργοδότες υποχρεούνται να παρέχουν στους εργαζόμενους, σχετικές βεβαιώσεις. Η άδεια αυτή μπορεί να χορηγείται και κατά την ημέρα του αγιασμού, καθώς και κατά τις ημέρες των σχολικών εορτών ή εκδηλώσεων, σύμφωνα με την υπ’ αρ. 47972/07.07.2022 Εγκύκλιο του Υπουργού Εργασίας.
Άδεια μονογονεϊκών οικογενειών
Με το άρ. 45 του ν. 4808/2021, όπως αυτό κωδικοποιήθηκε στο άρ. 247 Κ.Ε.Δ., στον εργαζόμενο γονέα παιδιού έως 18 ετών, ο οποίος έχει χηρέψει, και στον άγαμο γονέα που έχει την αποκλειστική επιμέλεια του παιδιού, χορηγείται, επιπροσθέτως, άδεια έξι εργάσιμων ημερών ετησίως με αποδοχές. Γονέας με τρία παιδιά ή περισσότερα, δικαιούται άδειας οκτώ εργάσιμων ημερών ετησίως.
Άδεια πενθούντων γονέων
Ακόμη, οι εργαζόμενοι γονείς δικαιούνται, χωρίς καμία περαιτέρω προϋπόθεση, άδεια είκοσι ημερών με αποδοχές, σε περίπτωση θανάτου του παιδιού τους, σύμφωνα με το άρ. 93 ν. 5018/2023, το οποίο κωδικοποιήθηκε στο άρ. 246 Κ.Ε.Δ.
Συνολικά, το ισχύον εργατικό δίκαιο δεν περιορίζεται στην κανονική ετήσια άδεια, αλλά διαμορφώνει ένα ευρύ και στοχευμένο πλέγμα ειδικών αδειών, προσαρμοσμένων σε κρίσιμες και ευαίσθητες πτυχές της προσωπικής και οικογενειακής ζωής του εργαζομένου. Μέσα από τις ρυθμίσεις αυτές ενισχύεται η προστασία της υγείας, της μητρότητας και της πατρότητας, της οικογένειας, αλλά και της κοινωνικής προσφοράς, προάγοντας ουσιαστικά την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. Επισημαίνεται ότι οι ως άνω άδειες αναφέρονται ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά, καθώς η εργατική νομοθεσία προβλέπει και άλλες ειδικές άδειες, με ή χωρίς αποδοχές, οι οποίες συνδέονται κυρίως με την πατρότητα και τη μητρότητα, την εκπαίδευση κ.λπ.
Δικηγόρος Εργατολόγος
