Τεχνητή νοημοσύνη και εργασία σε πλατφόρμες: τι αλλάζει και τι ισχύει ήδη

0
47

Η διαβούλευση έκλεισε — το νομοσχέδιο παραμένει σχέδιο

Η δημόσια διαβούλευση για το σχέδιο νόμου σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία και την προστασία όσων εργάζονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών ολοκληρώθηκε χθες, 19 Νοεμβρίου. Το Υπουργείο Εργασίας αναφέρει ότι οι παρατηρήσεις θα ληφθούν υπόψη στην τελική διαμόρφωση του κειμένου. Συνεπώς, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν αποτελούν ακόμη ισχύον ελληνικό νόμο.

Το σχέδιο έχει δύο βασικούς άξονες: κανόνες διαφάνειας και ανθρώπινης εποπτείας για την αλγοριθμική διαχείριση, καθώς και ορθότερο προσδιορισμό του καθεστώτος απασχόλησης στις πλατφόρμες. Για εργαζομένους, εργοδότες και εκπροσώπους τους, το πρακτικό επόμενο βήμα είναι να παρακολουθήσουν το τελικό κείμενο και να ελέγξουν αν οι προτάσεις της διαβούλευσης ενσωματώθηκαν. Μέχρι τότε, οι προτεινόμενες εγγυήσεις πρέπει να περιγράφονται ως ρυθμίσεις σχεδίου, όχι ως ήδη θεσπισμένα δικαιώματα.

Αποκλεισμός από την εφαρμογή: προβλέπεται ανθρώπινη κρίση

Το σχέδιο νόμου, σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου, προβλέπει ανθρώπινη εποπτεία για σημαντικές αποφάσεις που επηρεάζουν την εργασιακή κατάσταση και ενημέρωση για τις διαδικασίες και τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται. Παράλληλα, η Οδηγία (ΕΕ) 2024/2831 προβλέπει ότι απόφαση περιορισμού, αναστολής ή τερματισμού λογαριασμού ή σύμβασης εργαζομένου πλατφόρμας πρέπει να λαμβάνεται από άνθρωπο. Προβλέπει επίσης δικαίωμα να ζητηθεί κατανοητή εξήγηση και ανθρώπινη επανεξέταση.

Η Οδηγία θέτει προθεσμία ενσωμάτωσης την 2α Δεκεμβρίου 2026. Άρα, στις 20 Νοεμβρίου, η εθνική νομοθετική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί και δεν πρέπει να παρουσιάζεται το ελληνικό σχέδιο ως ισχύων νόμος. Πρακτικά, οι πλατφόρμες μπορούν ήδη να οργανώσουν διαδικασία καταγραφής της απόφασης, σαφή αιτιολόγηση και αρμόδιο άνθρωπο που έχει πραγματική δυνατότητα να την επανεξετάσει. Οι εργαζόμενοι καλό είναι να διατηρούν ειδοποιήσεις, αξιολογήσεις και μηνύματα για τυχόν απενεργοποίηση λογαριασμού ή περικοπή αμοιβής. ⁠

Η σύμβαση γράφει «συνεργάτης»· τι δείχνει η πραγματική δουλειά;

Στην υπόθεση ΔΕΕ C‑692/19, B κατά Yodel Delivery Network Ltd, με διάταξη της 22ας Απριλίου 2020, το Δικαστήριο εξέτασε την έννοια του «εργαζομένου» για την Οδηγία περί χρόνου εργασίας. Έλαβε υπόψη στοιχεία όπως η δυνατότητα του διανομέα να αρνείται εργασίες, να χρησιμοποιεί αντικαταστάτη, να εργάζεται για ανταγωνιστές και να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το ωράριό του. Έκρινε ότι, εφόσον αυτή η ανεξαρτησία είναι πραγματική και δεν προκύπτει σχέση εξάρτησης, μπορεί να μην υπάρχει ιδιότητα εργαζομένου για τους σκοπούς της συγκεκριμένης Οδηγίας. Την τελική κατάταξη, όμως, την άφησε στο εθνικό δικαστήριο με βάση όλα τα πραγματικά δεδομένα.

Η απόφαση δεν λέει ότι κάθε διανομέας ή συνεργάτης πλατφόρμας είναι αυτοαπασχολούμενος. Η Οδηγία 2024/2831 απαιτεί από τα κράτη μέλη διαδικασία για ορθό προσδιορισμό της εργασιακής σχέσης, με βάση κυρίως την πραγματική εκτέλεση της εργασίας. Όπου διαπιστώνονται πραγματικά στοιχεία διεύθυνσης και ελέγχου, προβλέπει μαχητό τεκμήριο εργασιακής σχέσης· η πλατφόρμα μπορεί να το ανατρέψει. Το τεκμήριο εφαρμόζεται από 2 Δεκεμβρίου 2026 και δεν ανατρέχει σε προγενέστερη περίοδο. Για την αξιολόγηση μιας συνεργασίας, κρίσιμα είναι τα πραγματικά περιθώρια επιλογής, ο έλεγχος της πλατφόρμας και οι συνέπειες των αξιολογήσεων ή της άρνησης εργασιών — όχι μόνο ο τίτλος της σύμβασης.

Δικηγόρος Εργατολόγος