Η ελληνική εργατική νομοθεσία διαμορφώνει ένα συνεκτικό πλέγμα διατάξεων για την προστασία της μητρότητας, το οποίο περιλαμβάνει άδειες που συνδέονται με τον τοκετό, τη λοχεία και τη φροντίδα του τέκνου (π.χ. άδεια τοκετού και λοχείας, άδεια μητρότητας κ.λπ.), ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας, ειδική προστασία από την απόλυση, καθώς και το ρητώς νομοθετημένο δικαίωμα της εργαζόμενης μητέρας να επανέλθει στη θέση που κατείχε πριν από τη λήψη των σχετικών αδειών.
Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρ. 46 παρ. 2 του ν. 4808/2021, με τη λήξη κάθε άδειας ή ευέλικτης ρύθμισης που σχετίζεται με τη μητρότητα, η εργαζόμενη δικαιούται να επιστρέψει στην ίδια ή σε ισοδύναμη ή ανάλογη θέση εργασίας, με τους ίδιους όρους και συνθήκες απασχόλησης, καθώς και να επωφεληθεί από κάθε βελτίωση των συνθηκών εργασίας που θα είχε λάβει, εάν δεν είχε απουσιάσει λόγω άδειας.
Σε περίπτωση που ο εργοδότης αρνηθεί την επανατοποθέτησή της στην προηγούμενη θέση ή την τοποθετήσει σε θέση κατώτερη, η εργαζόμενη δύναται να ασκήσει τα δικαιώματα που απορρέουν από το άρ. 7 του ν. 2112/1920. Συγκεκριμένα, μπορεί είτε να αποδεχθεί τους νέους όρους, οπότε συνάπτεται νέα, τροποποιητική της αρχικής, σύμβαση εργασίας, είτε να θεωρήσει τη μονομερή βλαπτική μεταβολή ως καταγγελία εκ μέρους του εργοδότη και να αξιώσει τη νόμιμη αποζημίωση απόλυσης, είτε να εμείνει στην τήρηση των αρχικών συμβατικών όρων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η υπ’ αριθμ. 5019/2025 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία κρίθηκε ότι η τοποθέτηση εργαζόμενης μητέρας, μετά την επιστροφή της από άδεια μητρότητας, σε διαφορετική θέση, όπου οι αποδοχές παρέμεναν ίδιες αλλά τα καθήκοντα ήταν υποδεέστερα, συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι για τον χαρακτηρισμό μιας μεταβολής ως βλαπτικής δεν απαιτείται πρόκληση υλικής ζημίας· αρκεί η ηθική βλάβη που συνεπάγεται η υποβάθμιση της θέσης και η προσβολή της προσωπικότητας της εργαζόμενης. Κατ’ αποτέλεσμα, επιδικάστηκε τόσο η νόμιμη αποζημίωση απόλυσης όσο και χρηματική αποζημίωση ύψους 1.000 ευρώ για αποκατάσταση της ηθικής βλάβης. Το Δικαστήριο, μάλιστα, επιδίκασε την εν λόγω αποζημίωση προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης μειωμένη, παρά την οικονομική ισχύ της εναγόμενης εταιρείας, καθώς, όπως ανέφερε στο σκεπτικό του, η εργαζόμενη, προτιμώντας την επιδίωξη αποζημίωσης έναντι επαναπρόσληψης, επέδειξε μειωμένη σύνδεση με την εταιρεία.
Εν κατακλείδι, η προστασία της μητρότητας δεν εξαντλείται στη χορήγηση αδειών, αλλά εκτείνεται ουσιαστικά και στη διασφάλιση της επαγγελματικής θέσης και αξιοπρέπειας της εργαζόμενης μετά την επιστροφή της. Κάθε απόκλιση από τους συμφωνημένους όρους που οδηγεί σε υποβάθμιση της θέσης της μπορεί να ενεργοποιήσει σημαντικές έννομες συνέπειες για τον εργοδότη, επιβεβαιώνοντας τον ενισχυμένο χαρακτήρα της σχετικής προστασίας στο ελληνικό εργατικό δίκαιο.
Δικηγόρος Εργατολόγος
